Van Tehuis naar Thuis

Watoto Kwanza MR‘Watoto kwanza’, Swahili voor ‘kinderen eerst’. Vrij vertaald: het belang van het kind voorop, wat is het beste voor het kind. In dit geval het kind uit een van de meest kwetsbare groepen in onze samenleving: kinderen die (onnodig) opgroeien in een weeshuis.

Kinderen horen niet op te groeien in een instituut. Ruim 60 jaar internationaal onderzoek toont aan dat opgroeien in een weeshuis (institutionalisering) schadelijk is voor de cognitieve, emotionele en sociale ontwikkeling. Kinderen ontwikkelen zich beter in een gezinsomgeving.[1] Veel kinderen die zijn opgegroeid in een kindertehuis hebben moeite zich uiteindelijk als volwassene zelfstandig te handhaven in de samenleving.[2]

Geschat wordt dat er wereldwijd zo’n 8 miljoen kinderen in weeshuizen wonen maar dat 80% van deze kinderen nog minstens één ouder heeft.[3] De term weeshuis is dan ook misleidend. Want met deze term lijkt het alsof deze kinderen geen familie hebben die voor ze kan zorgen en dat is vaak wel zo als ze de juiste ondersteuning zouden hebben.

Met ons project Watoto kwanza zetten wij ons dan ook in om onder de aandacht te brengen dat een kind het beste opgroeit in een (veilige) gezinssituatie. Wij hopen hiermee een omslag te realiseren van het institutionaliseren naar een gezinsgerichte aanpak, ‘van Tehuis naar Thuis’.

Verdrag inzake de Rechten van het Kind (Kinderrechtenverdrag)
Dat het kind dient op te groeien in een gezinsomgeving, vindt zijn basis in ‘het Verdrag inzake de Rechten van het Kind’. Hierin staat in de preambule: “(...) Erkennende dat het kind, voor de volledige en harmonische ontplooiing van zijn of haar persoonlijkheid, dient op te groeien in een gezinsomgeving, in een sfeer van geluk, liefde en begrip (...).”

Ons doel
Ons doel is om in de Njombe regio, Zuid-Tanzania, een omslag te realiseren van het institutionaliseren van kinderen naar een Family Based Care model, van Tehuis naar Thuis. Samen met lokale partners met wie we een deel van de oplossing vormen. Dit hebben we verwerkt in ons toekomstplan 'Watoto kwanza'.

Samen
Vooropstellend dat de primaire verantwoordelijkheid om deze veranderslag te realiseren bij de overheid ligt, is het ook een taak van andere aandeelhouders, onder andere de donateurs, om deze omslag daadwerkelijk te realiseren. ‘Drumming together for change’. [5]Met dat laatste in het achterhoofd willen we graag onderdeel uitmaken van deze omslag. Samen kijken naar wat de beste plek is voor een kind.

Oplossingen
Er is niet één weg om een kind terug te plaatsen in een gezin. De omstandigheden moeten per kind persoonlijk worden bekeken met als basis ‘Watoto kwanza’, het belang van het kind voorop.

  • De eerste optie is terugkeer naar de biologische ouders. Kan dit gezin met financiële en praktische hulp wél voor het kind zorgen?
  • Is dit niet het geval dan wordt gekeken of andere naaste familieleden voor het kind kunnen zorgen, zoals een tante, oom, opa en/of oma. Het kind zal heel goed worden begeleid in de terugkeer naar een gezin. Pas als de situatie ‘veilig’ is zal de begeleiding langzaam afnemen.
  • Is terugplaatsing bij familie niet mogelijk dan wordt gekeken of er misschien een pleeggezin is dat liefdevol voor het kind kan zorgen.
  • Een gezinsvervangend huis is een laatste optie, maar dan een huis waar persoonlijke aandacht is voor de behoefte van het individuele kind om zich te ontwikkelen.

Aanleiding
In 2009 raakten we betrokken bij twee weeshuizen: één voor kinderen tot ±3 jaar gelegen in Uwemba, Njombe Regio, en een weeshuis In Songea, Ruvuma Regio, voor kinderen vanaf 3 jaar tot 18 jaar.
Jaarlijks hebben we de weeshuizen en de kinderen bezocht. In het eerste jaar vaak maar één dag, maar in de loop van de jaren brachten de toenmalige penningmeester Leon van Enckevort en onze voorzitter Monique er diverse malen weken en soms maanden door. In die periodes hebben ze persoonlijk de nadelen van het opgroeien in weeshuizen gezien. Hoe goed de medewerkers ook hun best doen, weeshuizen kunnen nooit een echte vervanging zijn voor een familie. Monique en Leon bleven met een onbevredigend gevoel zitten. Maar wat konden we doen?

'Kinderen zonder Thuis'
Maar op die vraag kreeg Monique een antwoord tijdens een bezoek aan Malawi in augustus 2017. Ze ontmoette toen journaliste en schrijfster Mirjam Vossen. Monique las het door Mirjam geschreven boekje ‘Kinderen zonder thuis’. Hierin stond het jarenlange gevoel zwart op wit: kinderen horen op te groeien in een liefdevol gezin en niet in een weeshuis.

Verdragen, richtlijnen en TEDx Talk
Monique is zich hier verder in gaan verdiepen en heeft verdragen, richtlijnen en andere relevante stukken gelezen en het internet afgezocht. In haar zoektocht kwam ze uit bij een TEDx Talk van de Australische Tara Winkler. Een inspirerend verhaal dat precies verwoordde wat we al die tijd zagen en voelde. Tara spreekt uit eigen ervaring: van vrijwilligster tot uiteindelijk eigenaresse van een eigen weeshuis tot het roer omgooien van weeshuis naar een ‘Family Based Care’ oplossing. Aan het einde van haar TEDx Talk roept Tara haar publiek op een stem te zijn voor alle kinderen die nog in instituten wonen. Een stem om te pleiten voor een omslag van institutionalisering naar ‘Family Based Care’. En die stem willen we zijn want ook ons is inmiddels duidelijk dat een weeshuis geen goede plek is voor een kind om op te groeien. Daarnaast is opgroeien in een gezin ook een recht dat een kind heeft. De basis daarvoor is vastgelegd in het Verdrag voor de Rechten van het Kind.

Lees hier meer over de verdragen en richtlijnen.

Gesprekken in Tanzania
Monique besloot toen haar ticket Malawi-Nederland om te ruilen naar Malawi-Tanzania om met betrokkenen in Tanzania te gaan praten hoe zij tegen deze feiten aankeken en tegen een omslag van institutionalisering van kinderen naar een Family Based Care oplossing. Bij de betrokkenen waren de verdragen, richtlijnen en rapporten nauwelijks tot niet bekend. Tevens heeft ze een onderzoek gedaan naar de familieomstandigheden van de kinderen in ‘ons’ weeshuis in Uwemba. Daaruit bleek dat 17 van de 18 kinderen traceerbare familieleden hebben.

Monique heeft toen ook een gesprek gehad met de verzorgsters die werken in het weeshuis in Uwemba en dat was voor Monique erg verrassend. Monique stelde de vraag wie van deze vrouwen haar kind zou laten onderbrengen in dit weeshuis als ze zelf waren overleden. Niemand wilde dit. Op de vraag waarom zij dit niet wilden kwam voornamelijk naar voren dat kinderen in het weeshuis niet opgroeien met enig besef hoe het er in het ‘echte’ leven c.q. gezin aan toe gaat en dat ze onvoldoende persoonlijke aandacht krijgen hoe goed ze ook hun best doen.

In 2018 is Monique 7 maanden in Tanzania geweest om dit onder de aandacht te brengen. Ze heeft daar gesproken met vertegenwoordigers van UNICEF, Pact/USAID, de lokale NGO's COCODA, MISO, ELCT Makete en ADP Mbozi en met vertegenwoordigers van de lokale, regionale en landelijke overheid zoals de 'Regional Social Welfare Officer Njombe', de 'Regional Medical Officer Njombe', de 'Regional Commissioner of Njombe' (vergelijkbaar met de Commisaris van de Koning) en twee 'Member of Parliament' (Tweede Kamerleden).

Ook heeft Monique een presentatie mogen gegeven tijdens twee 'Child Protection Meetings' in de regio Njombe.

Child Protection Meeting 3 juli 2018

Child Protection Meeting 10 augustus 2018

Child Protection Meeting 10 augustus 2018

De ontmoeting tussen Monique en het Tanzaniaanse parlementslid (MP) Hon. Hongoli in augustus 2018, leidde in mei 2019 tot een fantastisch vervolg met hoop voor de toekomst.
Monique ontmoette Hon. Hongoli in augustus 2018 in Njombe toen ze langs de weg op een bus aan het wachten was. Hij gaf haar een lift en vroeg Monique wat ze in Tanzania deed. Hij was zeer verheugd te horen dat ze actief was op het onder de aandacht brengen van het recht van kinderen om op te groeien in een gezin, dat ze de negatieve effecten van instellingen zoals weeshuizen bij kinderen onder de aandacht brengt en dat ze pleit voor preventie door het versterken van Family Based Care. Hij was vooral enthousiast omdat dit al jaren ook zijn visie is.

Als voormalig schoolhoofd van een middelbare school ervoer hij de effecten van internaten op kinderen. Toen al zag hij dat dingen moesten worden veranderd. Als parlementslid zag hij situaties waarin tienerjongens werden gerekruteerd voor criminele activiteiten. En hij ontdekte dat deze jongens in de meeste gevallen een slecht vangnet hadden vanuit de familie en gemeenschap. De meesten van hen zijn opgegroeid in weeshuizen

Hij had altijd het plan om hier een verandering in aan te brengen, maar door omstandigheden was het er nog niet van gekomen. Na de ontmoeting met Monique werd hij enthousiast om weer aan deze lang verborgen wens te werken.
Monique vertelde hem over de presentatie die ze had gegeven tijdens twee Child Protection Meetings in Njombe Region. Hij wilde graag haar presentatie zien. Hij kwam de volgende dag, wetende dat zijn zoon die nacht in het ziekenhuis was opgenomen. Toch heeft hij de afspraak niet geannuleerd. Hij was vastbesloten de presentatie te zien en het verhaal te horen.

Monique toonde hem de presentatie en ze praatten meer dan 1,5 uur. Omdat dit ook zijn visie was voor een lange tijd, verklaarde hij dat hij zich hieraan wilde committeren en dit binnen het parlement en de gemeenschappen aan de orde te brengen.

Monique bleef, ook na terugkeer naar Nederland contact houden en hem informeren over actuele gebeurtenissen met betrekking tot deinstitutionalisatie in de ons omringende landen en wereldwijd. Ondertussen was Hon. Hongoli bezig om bij zijn collega's te polsen hoe zij tegen het onderwerp aankeken.

Dit alles leidde tot deze grote stap voorwaarts: het recht van kinderen om in een gezin op te groeien en niet in een weeshuis werd in het parlement van Tanzania besproken.

Op 8 mei 2019 heeft Hon. Joram Hongoli ‘het recht van kinderen om te groeien in een gezin en niet in een weeshuis’, namelijk aangekaart binnen het Tanzaniaanse parlement.

Wat ging hieraan vooraf
Op 16 april jl. kreeg Monique een reactie van Hon. Hongoli op een van haar berichten. Hij gaf toen aan dat hij nog steeds pleitte voor het project 'Watoto Kwanza' en dat hij dit in de eerste week van mei 2019 in het parlement wil behandelen. Hij had gevraagd op de deelnemerslijst te worden gezet tijdens de begrotingsdiscussie van het ministerie van volksgezondheid en sociale zaken en vroeg Monique om meer informatie m.b.t. onderzoekers en enkele pionierslanden, als ondersteunend bewijs voor zijn pleidooi.

Pamoja tunaweza
'Pamoja tunaweza' betekent 'samen kunnen we het'. Samen kunnen we voorkomen dat kinderen in weeshuizen, hoe goed ze ook zijn, worden ondergebracht en kunnen we de kinderen die nog in weeshuizen wonen weer herenigen met hun gezin/familie/gemeenschap. Daarvoor moeten we ego's en logo’s loslaten.

Monique deelde deze ontwikkeling met haar netwerk en daarop volgde een interessante Skype-sessie met Dr. Delia Pop van Hope and Homes for Children. Zij ontmoetten elkaar tijdens een Masterclass in het Verenigd Koninkrijk. Verder was er contact met Njeri Omesa, van CCR (Community for Childrens Rights), gevestigd in Arusha, Tanzania. Monique maakte een concept van het briefing document voor Hon. Hongoli en stuurde het naar Njeri en samen hebben ze het afgerond. De directeur van CCR, Edmond Lyatuu, nam contact op met Hon. Hongoli.

Briefing Hongoli
Hon. Hongoli vroeg Monique hem nogmaals een briefing te geven. Dat deed ze en op 8 mei sprak hij in het Parlement van Tanzania over de rechten van kinderen om te groeien in gezinnen, niet in weeshuizen. En met succes.

Reactie minister
De minister van Volksgezondheid, Gemeenschapsontwikkeling, Gender, Ouderen en Kinderen, Hon. Ummy Mwalimu, deed een veelbelovende uitspraak tijdens het einde van haar toespraak.

Hieronder (l) de opmerking van de minister. Daarnaast (r) de (informele) vertaling door Hon. Hongoli.

 

 

 

Vorvolgstap(pen)
Na deze bijeenkomst in het parlement informeerde Hon Hongoli Monique over de uitkomst. Hij gaf aan dat we door moeten blijven gaan met het informeren van de Tanzaniaanse samenleving over de negatieve gevolgen van weeshuizen op de ontwikkeling en dus toekomst van kinderen. En dat is precies wat we blijven doen.

Help je mee deze kinderen te geven wat ieder kind verdiend: een gezin, een thuis?

Baby Monique en mama en oma[1] Nelson, C., Zeanah, C., Fox, N. (May 2009). The Effects of Early Deprivation on Brain Behavioural

Development: Bucharest Early Intervention Project. Oxford University Press.; Tobias, D. Moving from Residential Institutions to Community-Based Social Services in Central and Eastern Europe and the former Soviet Union. The World Bank. 2000

[2] Stein, M.; Verweijen-Slamnescu, R. 2012.When Care Ends: Lessons from Peer Research. Insights from Young People on Leaving Care in Albania, The Czech Republic, Finland and Poland. Innsbruck: SOS Children’s Villages International

[3] Corinna Csáky (2009) Keeping Children Out of Harmful Institutions, Why we should be investing in family-based care. Save the Children

[4] https://www.ted.com/talks/tara_winkler_why_we_need_to_end_the_era_of_orphanages

[5] ‘Drumming together for change’ - SOS Children's Villages International, CELCIS, University of Malawi